✍ ሚካኤል ዘኢትዮጵ
ይህ ከታች የተያያዘው የጽሑፍ እብዱ ጀሊል የኢትዮጵያን የታሪክ ሂደት "የበላይነት ትረካ" (Narrative Hegemony) በሚል እይታ የሚተች ሲሆን፣ በተለይም የኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያንና የመንግሥት ጥምረት ሌሎች ማኅበረሰቦችን በተለይም ሙስሊሙን ክፍል ባዕድ አድርጎ የመፈረጅ ሂደት እንደነበረ ይናገራል። ሆኖም ይህ ትንታኔ የታሪክን ስፋትና ጥልቀት በአንድ ወገን እይታ ብቻ የሚገድብ በመሆኑ በርካታ ክፍተቶች ይታዩበታል። የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ከሀገሪቱ የሥነ-ጽሑፍ፣ የሕግ፣ የሥነ-ሕንፃና የሥነ-ጥበብ ሥልጣኔ ጋር ያላትን ጥልቅ ቁርኝት ወደ ፖለቲካዊ የበላይነት መሣሪያነት ብቻ አውርዶ መመልከት፣ ተቋሟ ለኢትዮጵያ ሀገረ-መንግሥት ግንባታና ለነፃነት ያበረከተችውን ታሪካዊ ሚና ችላ ይላል።
ጽሑፉ የኢትዮጵያን ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያንን እንደ "ቲኦክራሲያዊ" እና "የበላይነት" ኃይል ብቻ መፈረጁ፣ ቤተ ክርስቲያኗ ለኢትዮጵያ ሀገረ-መንግሥት መሠረት የሆነውን የሥነ-ጽሑፍ፣ የሕግ (ፍትሐ ነገሥት) እና የሥርዓት ምንጭ መሆኗን ሆን ብሎ ችላ ይላል። የታሪክ ምሁራን እንደሚያረጋግጡት፣ ቤተ ክርስቲያኗ ከመንግሥት ጋር የነበራት ግንኙነት የፖለቲካ የበላይነትን ለመፍጠር ሳይሆን፣ በወቅቱ ለነበረው ማኅበረሰብ አንድ የሚያደርግ ሥነ-ምግባራዊና አስተዳደራዊ መዋቅር ለመዘርጋት ነበር። በተጨማሪም፣ ጽሑፉ "ሙስሊሙ ማህበረሰብ እንደ ባዕድ ተቆጥሯል" የሚለውን መከራከሪያ ለማፍረስ፣ በዓፄ ፋሲልና በዓፄ ዮሐንስ አራተኛ ዘመን እንኳ ሙስሊም ኢትዮጵያውያን በጦር መሪነትና በአማካሪነት (ለምሳሌ፦ ነጋድራስ መሐመድ አሊ) የነበራቸውን ከፍተኛ ሚና መጥቀስ ይቻላል። ይህም የሚያሳየው ሙስሊሙ ማህበረሰብ የሀገሪቱ የኢኮኖሚና የዲፕሎማሲ ምሶሶ እንጂ፣ ጽሑፉ እንደሚለው "የተገፋ" ወይም "ባዕድ" ተደርጎ የሚቆጠር እንዳልነበረ ነው።
በሌላ በኩል፣ ጽሑፉ የበላይነት ትረካ (Narrative Hegemony) የሚለውን ቃል ተጠቅሞ ታሪክን ለማጠልሸት ቢሞክርም፣ የኢትዮጵያ ታሪክ ግን የሃይማኖት ብዝኅነት የታየበትና በዓለም አቀፍ ደረጃ የሚደነቅ ነው። የክርስትናው ንጉሥ ለሙስሊም ስደተኞች የሰጠው ጥበቃ ለዘመናት የዘለቀው የኢትዮጵያዊነት መለያ እንጂ፣ ጽሑፉ እንደሚለው ለጥላቻ የተፈጠረ ሴራ አይደለም። እንዲሁም በአድዋ ጦርነትና በሌሎች ብሔራዊ ወረራዎች ወቅት፣ ሙስሊሙና ክርስቲያኑ በአንድነት ለኢትዮጵያ ተዋድቀው ደማቸውን ማፍሰሳቸው፣ ጽሑፉ የሚለው ልዩነትን የመፍጠር ሂደት በተግባር እንዳልነበረ ትልቁ ማረጋገጫ ነው። ስለሆነም፣ ይህ ጽሑፍ የታሪክን እውነት ወደ ጎን በመተው፣ የአንድን ማኅበረሰብ አስተዋጽዖ በማሳነስና ሌላኛውን ደግሞ እንደ ጨቋኝ በመሳል ማኅበራዊ መከፋፈልን ለመፍጠር የታለመ የፖለቲካ መሣሪያ እንደሆነ መረዳት ይቻላል።
እንዲህ ያሉ ትረካዎች ታሪክን ካለፈው ስህተት ተምሮ ለወደፊቱ የተሻለ አብሮነትን ለመገንባት ከመጠቀም ይልቅ፣ ጥንታዊ ቁስሎችን በማጉላት ማኅበረሰቡን ለቅሬታና ለግጭት የሚያነሳሱ ይመስላሉ። ኢትዮጵያዊነት በሂደት እያደገና ሁሉንም ሃይማኖቶችና ብሔረሰቦች እያቀፈ የመጣ ማንነት መሆኑን ወደ ጎን በመተው፣ የታሪክን ትንታኔ በጨቋኝና ተጨቋኝ ማዕቀፍ ውስጥ ብቻ መገደብ ለሀገራዊ አንድነት የሚበጅ አካሄድ አይደለም።
በእርግጥም ይህ ዓይነቱ የታሪክ ትንታኔ የአንድን ታላቅ ሀገር የጋራ ዕሴቶችና የዘመናት አብሮነት ወደ ጠባብ የፖለቲካ ትርክት ማውረዱ እጅግ አሳዛኝ ነው። ባጠቃላይ ታሪክን ከአውዱ ነጥሎ ለግጭትና ለክፍፍል መሣሪያ ማድረግ አለማወቅ ብቻ ሳይሆን ጭፍን ጥላቻም ምን ያህል ደፋር እንደሚያደርግ ማሳያ ነው። እውነተኛ ዕውቀት ያለፈውን ስህተት አርሞ ለወደፊቱ ድልድይ ሲገነባ፣ ጥላቻ ግን ያለውንም ድልድይ ሰብሮ ማኅበረሰቡን በጥርጣሬና በቂም አዘቅት ውስጥ ለመክተት ይጥራል።
Blogger Comment
Facebook Comment