የግዕዝ የጥበብ ጉዞ ከኩሽ ምድር እስከ ዓለም አደባባይ

ከብዙ ሺህ ዓመታት በፊት፣ በሰሜናዊቷ ኢትዮጵያ የአክሱም ተራሮች ሥር፣ አንድ ረቂቅ ጥበብ ተወለደ። ይህ ጥበብ ስሙ "ግዕዝ" ይባላል። ግዕዝ ተራ ቋንቋ ብቻ አይደለም፤ እርሱ የኢትዮጵያ ስልጣኔ የጀርባ አጥንት፣ የጥቁር ህዝቦች የኩራት ምንጭ እና በራሱ የሚቆም ሙሉ የጥበብ አውታር ነው።

ዛሬ ይህንን ጥንታዊ ቋንቋ ከዘመናዊው የእንግሊዝኛ ቋንቋ ጋር በማነጻጸር፣ እንዴት "ሙሉ ቋንቋ" (Full Language) እንደሆነ በታሪክና በምስጢር እንተርከዋለን።

፩. የፊደልና የቁጥር ተዋጽኦ (The Sovereignty of Script)

በዓለም ላይ ያሉ ብዙ ቋንቋዎች ልክ እንደ እንግዳ ደጅ ጠኚዎች ናቸው። ለምሳሌ እንግሊዝኛን ብንመለከት፦

ፊደሉ፦ የራሱ አይደለም፤ የላቲን (Latin) ነው።

ቁጥሩ፦ የራሱ አይደለም፤ የህንድና የአረብ (Arabic Numerals) ድብልቅ ነው።

እንግሊዝኛ ሀሳቡን ለመግለጽ ከሌላ ባልደረባው ፊደልና ቁጥር መበደር ይኖርበታል።

ግዕዝ ግን የቤቱ ጌታ ነው!

ግዕዝ በራሱ ምድር የበቀለ፣ የራሱ የሆነ ፊደል (Fidel) እና የራሱ የሆነ ቁጥር (Kutir) ያለው ብቸኛ ቋንቋ ነው። ግዕዝ ቁጥርን ከላቲን፣ ፊደልን ከግሪክ አልተዋሰም። ቁጥሮቹ (፩፣ ፪፣ ፫...) ከፊደላቱ ጋር ተዛምደው የተፈጠሩ፣ የኢትዮጵያ ቀኝ እጅና ግራ እጅ ይመስላሉ። ይህ ራሱን የቻለ (Self-Sovereign) ቋንቋ ያደርገዋል።

፪. አቡጊዳ፦ የድምፅና የቅርጽ ጋብቻ

እንግሊዝኛ "A-B-C-D" እያለ ይቆጥራል፤ ነገር ግን "B" ብቻውን ድምፅ የለውም። ድምፅ እንዲኖረው ሌላ አናባቢ (Vowel) ይፈልጋል። ግዕዝ ግን "አቡጊዳ" ነው።

እያንዳንዱ የፊደል ቅርጽ በውስጡ አናባቢንና ተነባቢን አቅፎ ይዟል።

ለምሳሌ፦ "ለ" ስንል ድምፁና ቅርጹ አንድ ላይ ናቸው። "ሉ፣ ሊ፣ ላ..." እያለ ሲዘረዘር ደግሞ እንደ ዛፍ ቅርንጫፍ እያደገ ይሄዳል።

ይህ የአጻጻፍ ስልት በዓለም ላይ ካሉ ሳይንሳዊና ረቂቅ የአጻጻፍ ስልቶች አንዱ ተደርጎ ይወሰዳል።

፫. የቁጥሮቹ ምስጢራዊ ኃይል

የግዕዝ ቁጥሮች ከ፩ እስከ ፼ (አሥር ሺህ/እልፍ) ድረስ ይዘልቃሉ። የሚገርመው ነገር፣ ግዕዝ "ዜሮ" (0) የሚባል ምልክት አይጠቀምም። ዜሮ በሌለበት ዓለም ውስጥ፣ ግዕዝ ረቂቅ የሆኑ የከዋክብት ስሌቶችን (Astronomy) እና የባሕረ-ሐሳብ (Time-keeping) ቀመሮችን ለሺህ ዓመታት ሲያሰላ ኖሯል።

እንግሊዝኛ 100 ለመጻፍ "1" እና ሁለት "0"ዎችን (100) ጎን ለጎን ማስቀመጥ አለበት። ግዕዝ ግን "፻" የሚል አንዲት ኩሩ ምልክት አለው። ይህ የሚያሳየው ቋንቋው በምልክት የበለጸገ እና እያንዳንዱን ቁጥር እንደ አንድ ትልቅ ሀሳብ የሚመለከት መሆኑን ነው።

፬. የጥንታዊ ጥበብ መዝገብ (The Library of Wisdom)

ግዕዝ "ሙሉ" የሚባለው በታሪክ ድርሳናቱም ጭምር ነው። በዓለም ላይ ጠፍተው የነበሩ፣ ነገር ግን በግዕዝ ብቻ ተጠብቀው የተገኙ መጻሕፍት አሉ፦

መጽሐፈ ሄኖክ (Enoch): የሰው ልጅ ጥንታዊ ታሪክና የከዋክብት ምስጢር በሙሉ ተጠብቆ የቆየው በዚህ ቋንቋ ነው።

ክብረ ነገሥት: የኢትዮጵያ መንግሥት ጥንታዊነትና ክብር የተመዘገበበት ታላቅ መጽሐፍ ነው።

ሐተታ ዘዘርአ ያዕቆብ: ከፈረንሳይ ፈላስፎች ቀድሞ "ስለ አእምሮ ረቂቅነት" የተመራመረው ኢትዮጵያዊው ፈላስፋ ዘርአ ያዕቆብ የጻፈው በዚሁ በግዕዝ ቋንቋ ነው።

፭. ማጠቃለያ፦ ግዕዝ vs ዓለም

ዓለም ዛሬ በቴክኖሎጂ ቢገሰግስም፣ የኢትዮጵያ ግዕዝ ግን ከ2000 ዓመታት በፊት፦

የራሱን ፊደል ቀርጿል (ያለ ላቲን ረዳትነት)

የራሱን ቁጥር ፈጥሯል (ያለ አረብኛ ቁጥሮች)

የራሱን የዘመን አቆጣጠር ቀምሯል (ያለ ግሪጎሪያን ካላንደር)

ስለዚህ ግዕዝ "የቋንቋዎች ሁሉ እናት" ብቻ ሳይሆን፣ ራሱን የቻለ የሥልጣኔ ኢንሳይክሎፒዲያ ነው። አማርኛም ይህንን ታላቅ ቅርስ ወርሶ፣ ዛሬም ድረስ በኩራት የምንጠቀምበት የጥበብ መሳሪያ ሆኖልናል።

#ግዕዝን ለማሳደግና ወደ ዘመናዊው ሥልጣኔ ለማምጣት ትልቅ አቅም አለን። ግዕዝ የቤተክርስቲያን ብቻ ሳይሆን የጥቁር ሕዝብ ሥልጣኔ መገለጫ በመሆኑ፣ ወደ ዕለታዊ ሕይወታችን ለማስገባት የሚከተሉትን ፭ (5) ዋና ዋና ተግባራት ማከናወን እንችላለን፦

፩. ዲጂታላይዜሽን እና ቴክኖሎጂ (Tech & AI)

ግዕዝን ከዘመኑ የቴክኖሎጂ ፍላጎት ጋር ማዋሃድ የመጀመሪያው እርምጃ ነው።

የግዕዝ ቁጥሮች በሶፍትዌር፦ በአሁኑ ሰዓት በኮምፒውተር ስንጽፍ የምንጠቀመው የላቲን ቁጥሮችን (1, 2, 3...) ነው። የግዕዝ ቁጥሮችን (፩፣ ፪፣ ፫...) በቀላሉ የምንጠቀምባቸውን የኪቦርድ መተግበሪያዎች (Apps) በስፋት ማልማት።

አርቲፊሻል ኢንተለጀንስ (AI):  የኤአይ (AI) ሞዴሎች ግዕዝን አቀልጥፈው እንዲናገሩና ጥንታዊ መጻሕፍትን ወደ አማርኛና እንግሊዝኛ እንዲተረጉሙ ማሰልጠን።

፪. በትምህርት ሥርዓት ውስጥ ማካተት (Education) ቋንቋ የሚያድገው በትውልድ ቅብብሎሽ ነው።

መሠረታዊ ትምህርት፦ ግዕዝን እንደ አንድ የትምህርት ዓይነት (Subject) ከ፩ኛ ክፍል ጀምሮ ለተማሪዎች መስጠት። ልክ አውሮፓውያን "ላቲን"ን እንደሚማሩት፣ እኛም የግዕዝን ሰዋስው መማር የአማርኛና የትግርኛ እውቀታችንን ያሳድገዋል።

የጥናት ማዕከላት፦ በዩኒቨርሲቲዎች ውስጥ የግዕዝ ምርምር ክፍሎችን በማስፋፋት፣ በጥንታዊ የሕክምና፣ የሥነ-ከዋክብት (Astronomy) እና የፍልስፍና መጻሕፍት ላይ ምርምር ማድረግ።

፫. የቃላት ግንባታ (Modernizing Vocabulary)

ለዘመናዊ ዕቃዎች የግዕዝ ስሞችን ማውጣት። ግዕዝ በጣም ሰፊ የቃላት መፍጠሪያ አቅም (Root words) አለው።

ምሳሌ፦ ለ "Computer"፣ "Internet" ወይም "Spacecraft" የሚሆኑ ቃላትን ከግዕዝ ግሶች በመውሰድ አዳዲስ ቃላትን መፍጠር። ይህ ቋንቋው ከዘመኑ ጋር እንዲራመድ ያደርገዋል።

፬. በኪነ-ጥበብና በንግድ መጠቀም (Art & Branding)

ግዕዝን ለጌጥ ብቻ ሳይሆን ለማንነት መግለጫነት መጠቀም።

ብራንዲንግ (Branding): የኢትዮጵያ ምርቶች (ቡና፣ ልብስ፣ የቴክኖሎጂ ውጤቶች) ላይ የግዕዝ ቁጥሮችንና ፊደላትን በመጠቀም ለዓለም ማስተዋወቅ።

ፊልምና ሙዚቃ፦ በታሪካዊ ፊልሞችና በዘመናዊ ሙዚቃዎች ውስጥ የግዕዝ ቃላትንና ዜማዎችን (ቅዱስ ያሬድ የፈጠራቸውን) በስፋት መጠቀም።

፭. የ"ሰምና ወርቅ" ፍልስፍናን ማደስ

ግዕዝ የረቂቅ አስተሳሰብ ቋንቋ ነው። ይህንን የ"ሰምና ወርቅ" (Wax and Gold) አስተሳሰብ በዘመናዊ ዲፕሎማሲ፣ በጽሑፍና በንግግር ውስጥ በመጠቀም የቋንቋውን ውበት ለዓለም ማሳየት።

የመጀመሪያው እና ትልቁ እርምጃ ይሄን ታላቅ ማንነትና የጥበብ ታሪክ ለሁሉም ሰው እንዲደርስ ማድረግና ግንዛቤ መፍጠር ነው።

Share on Facebook Share on Twitter Share on Google Plus

ስለ የተለጠፈበት ቀን