✍ የባህር ዳሩ | ኢትዮጵያ አውታር | ሰላቢ እጆች
የታላቁ የኢትዮጵያ ሕዳሴ ግድብ (GERD) የመጨረሻ የማመንጨት አቅም 5,150 ሜጋ ዋት መሆኑና በአሁኑ ወቅት ከግማሽ በላይ የሀገሪቱን የኤሌክትሪክ ኃይል መሸፈኑ እውነት ቢሆንም፣ የሀገር ውስጥ ተጠቃሚው ማኅበረሰብ ግን ከጊዜ ወደ ጊዜ እየጨመረ በሚሄድ የኤሌክትሪክ ታሪፍና የኃይል እጥረት እየተጠበሰ ይገኛል። ለዚህ መዋቅራዊ ፓራዶክስ ዋና መንስኤዎች የሚከተሉት ናቸው፦
የውጭ ምንዛሬ ጥማትና የኤክስፖርት ቅድሚያ ፦ የሀገሪቱ ማክሮ-ኢኮኖሚ ከፍተኛ በሆነ የዕዳ ጫና እና የውጭ ምንዛሬ እጥረት የተተበተበ ነው። መንግሥት ፈጣንና አስተማማኝ የውጭ ምንዛሬ (ዶላር) ለማግኘት ሲል፣ በሕዳሴ ግድብና በሌሎች ጣቢያዎች የሚመረተውን ኃይል ለጎረቤት ሀገራት (ኬንያ፣ ጂቡቲ፣ ሱዳንና በቅርቡ ለታንዛኒያ) በዶላር መሸጥን እንደ ቀዳሚ የኢኮኖሚ ስትራቴጂ ወስዷል። በዚህም ምክንያት የሀገር ውስጥ የኢንዱስትሪና የዜጎች የኃይል ፍላጎት ወደ ሁለተኛ ደረጃ ተገፍቷል።
የማስተላለፊያና የሥርጭት መሠረተ-ልማት ውድቀት፦ ኃይል ማመንጨት ብቻውን በቂ አይደለም። የተመረተውን 5,150 ሜጋ ዋት ኃይል ወደ እያንዳንዱ ቤትና ፋብሪካ ለማድረስ የሚያስችል አስተማማኝ የማስተላለፊያ መስመሮች፣ ማከፋፈያ ጣቢያዎች እና ትራንስፎርመሮች የሉም። የቆዩት የማስተላለፊያ መስመሮች በከፍተኛ ደረጃ የኃይል ብክነት የሚያስከትሉ በመሆናቸው፣ ግድቡ ያመነጨው ኃይል ወደ ሕዝቡ ሳይደርስ በአየር ላይ ይባክናል፤ ወይም ጥገና ባለመደረጉ ምክንያት ተደጋጋሚ መቆራረጥ ይፈጥራል።
የድጎማ መነሳትና የታሪፍ ማሻሻያ ፦ በዓለም አቀፍ የገንዘብ ተቋማት (IMF እና World Bank) የሚመሩ የማክሮ-ኢኮኖሚ ማሻሻያዎች መንግሥት በአገልግሎቶች ላይ የሚያደርገውን የዋጋ ድጎማ እንዲያነሳ ያስገድዳሉ። በዚህም ምክንያት የኢትዮጵያ ኤሌክትሪክ አገልግሎት ለአሥርተ ዓመታት ሲያደርግ የነበረውን የዋጋ ድጎማ ሙሉ በሙሉ በማንሳት፣ ታሪፉን በበርካታ እጥፍ ጨምሯል። ይህም በዝቅተኛና በመካከለኛ ደረጃ ላይ የሚገኘውን ዜጋ በቀጥታ ለከፋ ድህነት ዳርጎታል።
፪. ባለብዙ-ዘርፍ የዋጋ ንረት ሰንሰለት
የኤሌክትሪክ ታሪፍ ጭማሪው ብቻውን ሳይሆን፣ ከሌሎች መሠረታዊ ዘርፎች ጋር ተዳምሮ የኅብረተሰቡን የኑሮ መሠረት እየናደው ይገኛል። ይህ የተቀናጀ የዋጋ ንረት የሚከተሉትን ዘርፎች ያካትታል፦
የነዳጅና የትራንስፖርት ውድነት ፦ የነዳጅ ድጎማ በደረጃ መነሳቱን ተከትሎ የቤንዚንና የናፍታ ዋጋ በከፍተኛ ደረጃ ጨምሯል። ይህ ጭማሪ በቀጥታ ወደ ምድር ትራንስፖርት ተሻግሯል። የሰዎችና የሸቀጦች ዝውውር ዋጋ በከፍተኛ ሁኔታ በማሻቀቡ፣ ከገጠር ወደ ከተማ የሚገቡ የግብርና ምርቶች ዋጋ በከፍተኛ ደረጃ እንዲጨምር አድርጓል።
የአየር መንገድና የቴሌኮም ውድነት፦ የኢትዮጵያ አየር መንገድና የኢትዮ ቴሌኮም ታሪፎች በከፍተኛ ሁኔታ ጨምረዋል። በተለይ የኢትዮጵያ ብር የውጭ ምንዛሬ ተመን በገበያ እንዲወሰን ከተደረገ በኋላ፣ ከውጭ የሚገቡ መለዋወጫዎችና የቴክኖሎጂ ግብዓቶች ዋጋ በመናሩ የአገር ውስጥ በረራዎችና የኮሙኒኬሽን ዋጋ መካከለኛ ገቢ ላለው ማኅበረሰብ እንኳን የማይቀመስ ሆኗል።
የቤት ኪራይና የምግብ ዋጋ ንረት፦ በከተሞች አካባቢ የሚታየው ያልተመጣጠነ የቤት ኪራይ ጭማሪ እና የመሠረታዊ ምግቦች (ጤፍ፣ ስንዴ፣ ዘይት) ዋጋ ከደመወዝ እድገት ጋር ፈጽሞ የማይገናኝ መሆኑ ዜጎችን የመኖርና ያለመኖር ህልውና ፈተና ውስጥ ከተዋቸዋል።
፫. የግብርና ሰብሳቢነትና የጦርነት በጀት ቅራኔዎች
ከፍተኛ ግብርና ቀረጥ በሕዝቡ ላይ እየተጣለ ቢሆንም፣ የተሰበሰበው የሕዝብ ገንዘብ ወደ መሠረታዊ የልማት ፕሮጀክቶች፣ ለጤና፣ ለትምህርትና ለኅብረተሰቡ ድጎማ ከመዋል ይልቅ በቀጥታ ለወታደራዊና ለደኅንነት መዋቅሮች ግንባታ እየዋለ መሆኑ የኅብረተሰቡን ምሬት አባብሶታል።
ለጦርነትና ለመሣሪያ ግዢ የሚውል በጀት፦ ሀገሪቱ በውስጣዊ ግጭቶችና ጦርነቶች ውስጥ በመዘፈቋ፣ ብሔራዊ በጀቱ እጅግ ውድ ለሆኑ ወታደራዊ ድሮኖች፣ ዘመናዊ መሣሪያዎችና ለወታደራዊ ኃይሉ የዕለት ተዕለት አቅርቦት እየዋለ ይገኛል። ይህ ማለት ሕዝቡ በከፍተኛ ግብርና በአገልግሎት ዋጋ ጭማሪ የሚከፍለው ገንዘብ የራሱን ሕይወት ለማሻሻል ሳይሆን፣ በሀገር ውስጥ የሚካሄዱ ግጭቶችን ለመደገፍና ለማስቀጠል ይውላል።
የአገልግሎቶች መሽመድመድ፦ የልማት በጀቶች ወደ መከላከያ ዘርፍ በመዛወራቸው ምክንያት መንገዶች፣ ሆስፒታሎችና ትምህርት ቤቶች እየፈረሱና አገልግሎት መስጠት እያቆሙ ነው። ሕዝቡ ግብር እየከፈለ ምንም ዓይነት መሠረታዊ አገልግሎት አያገኝም።
፬. በአማራ ክልልና በሌሎች አካባቢዎች ያለው የተለየ ጫና
ይህ ቀውስ በተለይም በአማራ ክልልና በሌሎች በግጭት ቀጠናዎች ውስጥ በሚገኙ አካባቢዎች ላይ እጅግ የበረታ መዋቅራዊና ማኅበራዊ ቀውስ ፈጥሯል፦
የምርትና የንግድ ሰንሰለት መበጠስ፦ በክልሉ ባለው ቀጣይነት ያለው የጸጥታ ቀውስ ምክንያት ግብርናውና ምርታማነቱ ተሽመድምዷል። በዚህ ላይ የተደራረበው የኤሌክትሪክ፣ የነዳጅና የግብር ጭማሪ አምራቹን ማኅበረሰብ ወደ ፍጹም ድህነት እየገፋው ነው።
ድርብ ቅጣት ፦ በግጭት ውስጥ ያለ ማኅበረሰብ መደበኛ የኢኮኖሚ እንቅስቃሴ ማድረግ ሳይችል፣ በሌላ በኩል ደግሞ ከፍ ያለ ታሪፍና የግብር ግዴታዎች ሲጫኑበት፣ ቀውሱ ኢኮኖሚያዊ ብቻ ሳይሆን ፖለቲካዊና ማኅበራዊ አመፅ የመቀስቀስ አቅሙ እጅግ ከፍተኛ ይሆናል።
፭. የትዕግሥት ወሰንና የወታደራዊ ኃይል ውስንነት
የታሪክና የማኅበራዊ ሳይንስ መርሆዎች እንደሚያሳዩት፣ አንድ ማኅበረሰብ መሠረታዊ የህልውና መሥፈርቶቹ (ምግብ፣ መጠለያ፣ ብርሃንና ደኅንነት) ሙሉ በሙሉ ሲነጠቁና ተስፋ ሲቆርጥ፣ ትዕግሥቱ ወደ ፍጹም ቁጣና እምቢተኝነት ይለወጣል።
የወታደራዊ ኃይል ውስንነት (The Limits of Kinetic Force)፦ የትኛውም የዓለም መንግሥት ቢሆን፣ በከፍተኛ መዋቅራዊና ሁለንተናዊ የኢኮኖሚ ቀውስ ሳቢያ መላው ሕዝብ በአንድነት የሚያነሳውን ሕዝባዊ እምቢተኝነትና ቁጣ በወታደራዊ ኃይል፣ በኮማንዶ ወይም በአየር ኃይል ብቻ ሊያቆመው አይችልም። ወታደራዊ ኃይል የተወሰኑ የታጠቁ ቡድኖችን ለመግታት ሊያገለግል ቢችልም፣ መሠረታዊ መብቱንና ሕልውናውን የጠየቀን፣ መራብና መበዝበዝ የሰለቸውን ሰፊ ሕዝብ ሊያቆም የሚችል ወታደራዊ መዋቅር በምድር ላይ የለም።
የታሪክ ምስክርነት፦ በታሪክ ታላላቅ የሚባሉ ግዛቶችና ሥርዓቶች የፈረሱት በውጭ ወራሪ ኃይል ሳይሆን፣ በውስጥ በተፈጠረ የኢኮኖሚ መበስበስ፣ የፍትሕ መጓደል፣ የዋጋ ንረትና የሕዝብ ምሬት በፈጠረው ፍንዳታ ነው። የፖለቲካ መግለጫዎችና ፕሮፓጋንዳዎች የሰውን ሆድ መሙላትና የቤቱን ጨለማ ማብራት በማይችሉበት ደረጃ ላይ ሲደርሱ፣ የማኅበራዊ ስምምነቱ ሙሉ በሙሉ ይፈርሳል።
መደምደሚያ
የኤሌክትሪክ ኃይል ኤክስፖርት ማድረግና የውጭ ምንዛሬ መሰብሰብ ሀገራዊ ፋይዳ ቢኖረውም፣ የሀገር ውስጥ ኢንዱስትሪዎችንና ዜጎችን በጨለማና በከፍተኛ የታሪፍ ጫና ውስጥ መተው ግን የሀገሪቱን የኢኮኖሚ መሠረት የሚንድ ተግባር ነው። ይህንን መሠረታዊ መዋቅራዊ ቅራኔ በአፋጣኝና በፍትሐዊ መንገድ መፍታት ካልተቻለ፣ በከፍተኛ የዋጋ ንረትና በኑሮ ጫና ምክንያት የሚፈጠረው ማኅበራዊ ቁጣ በታሪክ ታይቶ የማይታወቅና በማንኛውም ወታደራዊ ኃይል ሊገታ የማይችል ሁለንተናዊ ፍንዳታ ማስከተሉ የማይቀር እውነታ ነው።
Blogger Comment
Facebook Comment